گلمیشم تیلیم تاپیم/ اکبر صالحی (قاداش)

 آچیقلاما: بو مقاله حکیم تیلیم خان دؤردونجو قورولتایی ۲۹/۰۴/۱۳۸۶ تاریخینده ساوانین مرغئی کندینده اوخوندو.

قایناق: یادنامه حکیم تیلیم خان،حاضیرلایان: مهندس اسدالله امیری، انتشارات نوید اسلام، قم، ۱۳۸۷، صص ۱۱۷-۱۲۰

                           بو ساعاتدان تاپيلارمي خوش ساعات؟

                           تيليم­خانيـن دييارينـــا گلميشــــم

                          پاس باسيرديم چــوٍرويوردوم بوجاقدا

                  قيٌزيل پولون عيارينـــا گلميشمم

 

گلميشم تيليم تاپيم                گؤزوٍمـو سيليــم تاپيم

جهليمه بيليم تاپيـم               روحوما چيليــم تاپيـم

ديليمه ديليـم تاپيم                قيٌريلميش جيليم تاپيم

 

جيليم تاپيم گؤروم هاردا کؤکوم وار

هاردان گليب هارا گئدمک ايستيرم

بو توْرپاقدا الي باغلي ديل اوٍچــون

نه چاليشيب نه­لر ائتمک ايستيـرم

 

ايستيرم ائليم قالسيــن            ائليملـــه ديليم قالسين

بو قاينار سئليـم قالسين           داراقلي تئليــم قالسين

ايل اوٍسته ايليم قالسين            کوٍرَ­ييـم بئليم قالسيـن

 

بئليم قالسين آرخا دوراق بئل- بئله

بئله ائلــه نــه بئـل بـاتـار نه شنه

ساري بوغدا ايچـــه دوْلار نه دوْلار!

قيٌلچيـــقلاري بزک وئـرر کؤوشنه

 

  کؤوشنه ياييل قـارداش             اوزاقلي سايـيل قارداش

ياتيبسان آييـل قارداش            اوْلما بير چاييل قارداش

ائلينه حاييل قــارداش              تيليمه ماييـل قارداش

بير داها دده تيليم خانين يوردونا هابئله اوْنون زييارتينه گلمه­ييمه گؤره اوٍرَکدن سئوينسم ده آنجاق ايکي گؤروش آراسي بير چوْخ داهي اينسانلاري ايتيرديييميزه گؤره کدرلنيرم.  

کئچن گؤروشده، دئمک کئچن دده تيليم­خان قورولتاييندا پروفئسور زهتابي­نين خلج­لر حاققيندا اوْنودولماز چيٌخيشي، دوٍکتور کمالي­نين وار گوٍجو ايله توٍرک خالقلاري­نين پارلاق اوْلدوزو حکيم تيليم­خاني چاليشيب تانيتديرماسي، پروفئسور محمدزاده و پروفئسور بيگدلي، اوستاد فرزانه و اوستاد منظوري خامنه و بير چوْخ ضيالي­لاريميزين دَيَرلي چيٌخيش­لاري هله ده آغزيمدا داد وئرير.  

اوْ قورولتايين اساس قوروجولاري، شهريار دَرنگي و دوکتور کمالي و ساوا ضيالي­لاري اوْلموشلارسا، آنجاق بوٍتون ايران توٍرکلري و خوٍصوصييله ساوالي­لار طرفيندن کوٍتله­وي شکيلده ايره­لي سوٍرموشدور.  

بو ايش ده يالنيز دده تيليم­خانين، خالقين اوٍرَيينده توتدوغو يئردن آسيلي اوْلابيلردي.  

او قورولتاي، ماسالي، اوٍستوللو، کولئرلي، الوان چيٌراقلي، سس جيهازلارينا موٍجهّز اوْلان سالون­لاردا يوْخ، نار باغيندا داغ اَتَيينده قورولوب و يوٍکسک سوييّه­ده ايره­لي سوٍرولدو.  

دوْغروسو او قورولتاي بؤيوٍک سالونلارا سيغيشمازيدي، چوٍنکي دده تيليم­خان اؤزو ده ائله بير مکانلارا سيغيشان بير کيمسه دئييلدير.  

او ساوا خلقي­نين گئنيش اوٍرَک­لري­نين توٍم چيمنليکلرينده يورد سالميشدي و ايندي ايسه بوٍتون دوٍنيا توٍرک­لري­نين ياشاديغي يئرلره يوْللانيب يورد سالماق ايسته­يير.  اوْنا گؤره ده قوْناقلار دده تيليم­خانلا و اوْنون يوردداشلاري­ايله قيٌريلماز ايلگي باغلاماق اوٍچون او ياشايان يوردا، داغا دره­يه ائل قوجاغينا گليب و دعوت مکتوبو گتيرميشديلر.  

دئمک او قورولتاي حوٍکومت الي­ايله يوْخ، کؤنوللو خالق الي­ايله قورولموشدور.  هابئله راديو تئلويزيادا سسلنمه­دي.  اوْنو خالق اؤزو و بوٍتون قوْناقلار ديلدن ديله گزديرديلر و بئله­ليکله ده تيليم خان سيياسي سرحدلري آشدي و توٍرک ادبياتي­نين زنگين سيمالي گؤيونده پارلاق اولدوز کيمي بولوت آلتيندان چيٌخيب دوٍنيادا توٍرک ضييالي­لارين ماراغيني اؤزونه قازاندي.  

تيليم­خان بير داها دوْغولوب ياشاماغا جان آتدي، ياشادي خالقيني ياشاتدي، تيليم­خان خالقيني ياشادابيلمزدي اگر خالق اؤز ايگيد بالاسيني بير باخيمدان دا اولو آتاسيني 180 ايل اوٍرَک­لرينده، سينه­لرينده ياشاتماسايديلار و اوْنون اثرلريني ياد يادداشلاريندا سَرگي­يه قويوب و زامان سوٍره­سينده، مکان دَييشيکلييي اساسيندا، سينه­دن سينه­يه کؤچمک­ ده اوْلماسايدي.  

البتّه دده تيليم­خان يازيلي ادبياتيميزدا دا سس­سيز- سميرسيز ياشاميشدير.  او عاشيق­لارين سازيندان علاوه، کوٍرسو باشلاري­نين نوغولو اوْلدوقدان سئواي، پروفئسور زهتابي دئميشکن، قاشقاي خالقي­نين گؤرکملي شاعيري محزونا درين تأثير بوراخميش و حکيم هيدجي­نين اثرلرينده ده اوْنون تأثيري گؤرونور.  

آنجاق دده تيليم­خان دا اؤز نؤوبه­سينده ادبياتي اؤز اديب بابالاريندان ايرث آپارميش و بو يوٍکسک موٍوفّقيتي الده ائتمک اوٍچون، توٍرک- آذربايجان ادبياتي­نين توٍکنمز خزينه­لري و بؤيوک سيمالاريندان اؤيرَنميشدير.  فيضولي، شاه ايسماييل ختايي، موللا پناه واقيف، خسته قاسيم، توٍرکمان شاعيري مخدوم قولو او سيٌرادان اوْلموشلار.  هابئله فارس، عرب، ايران توٍرکجه­سي و توٍرکمان توٍرکجه­سيني بيلدييينه گؤره او ديللرده باشقا اثرلر اوْخوموش و فايدالانميش­دير.  آنجاق ان موٍهوم، ان دَيَرلي و ان توٍکنمز خزينه توٍرک ديلي­نين شيفاهي خالق ادبياتي و اوْنونلا ياناشي عاشيق ادبياتي دده تيليم­خانين ياراديجيليغيندا اساس رول اوْيناميشدير.  

تيليم­خان عاشيق ادبياتي­نين چئشيدلي قوللاريندا، شئعر يازيب و باجاريقلا اؤز اينجه روحونو، دويغولاريني اوْرتايا قويابيلميشدي.  اوٍسته­ليک عاشيق ادبياتيندا يئني يوْل آچماغا چاليشميش و بو ايشين عؤهده­سيندن باجاريقلا گله بيلميشدير.  

آنجاق دده تيليم­خانين شئعرلريني ايکي حيصه­يه بؤلسک و اوْنون آذربايجان و توٍرک دوٍنياسي­نين دوْغما وزني هئجاايله يازيلان بير ياندا و عروض وزني و فورماليزم اسيري اوْلدوغو شئعرلري ده باشقا حيصه ائتسک، توٍرک ادبياتيني جيددي تهديد ائدن و اويارسيز عاميللري گوٍره بيله­رک، دده تيليم­خانين قودرتين و ضعفيني گؤزلر اؤنونه چکه بيله­جه­ييک.  

توٍرک ادبياتي­نين دوْغما شئعر فورمالاريندا و وزنلرينده منجه تيليم­خان ان آزي دده علسگر کيمي زيروه­ده دايانابيلميشدي.  اوْ, اؤز اينجه روحو و اينسان سئور باخيشيني، اوٍرَک اوخشايان، موسيقيايي شئعرلرينده، آتالار سؤزلريندن گئنيش فايدالانماقلا اوْرتايا قوْيموش، ياشاديغي آنا ديلينده تام ياشاميشدير و هردن ائله ساده سؤزلرله، آنجاق اوستادليق­لا روحونون اينجه­ليکلريني يازيرکي، اينسان حئيران قالير.  

لبلرين وئر اميم ناشتا

همي يازدا همي قيشدا

تيليمي گزديردين باشدا

دئمه­دين نيشانلا مني

دده تيليم­خان شئعرلري­نين باشا- باشيندا چئشيدلي شئعر صنعت­لريندن، او سيرادان: بنزتمه، ايستيعاره (بيروْووز)، جيناس، تکرير، ضيد سؤزلر، ايهام، لف و نشر، ردالعجز علي صدر، ملمّع و ساييره­ده دَيَرلي فايدالانميشدير و خوٍصوصاٌّ بعضي­لريني او جوٍمله­دن جيناس صنعتيني زيروه­يه قالخيزيب و بو ساحه­ده بيرينجي­لردندير.  

آنجاق ايکينجي حيصه­يه گلنده ايسه منيمسه­مه­ميش عروض وزنيندن فايدالانماقلا يازيلان شئعرلري و هابئله زوْراکي­ليق­لا فورماليزم ايسارتينده قوشدوقلاري، شئعرييت باخيميندان آشاغي درجه­ده­ديرلر.  هابئله بو حيصّه­ده هئجا-عروض ترکيبينده يازيلانلار دا موسيقي باخيميندان کله- کوْپوز ائشيديلير.  اؤرنک اوٍچون:

غبغبين، زنخين بنفش جنت

غنچنين خشبي نقش چين چيني

شئعر چتين آنلاملي و سؤزلر موسيقي باخيميندان اوٍرَيه ياتان گؤرونمورلر.  

بونلاردان گئچديکده؛ دده تيليم­خان بير سيرا موٍوفّق شئعر فورمالاري دا ياراتميشدير کي اوْنلارين بير سيٌراسيندا ديقّته لاييق يئني­ليک واردير.  

پروفئسور محمد تقي زهتابي قيٌساجا اوْلسا دا تيليم­خانين ياراديجيليغينا»تيليم­خان حياتي و ياراديجيليغي»کيتابيندا ياناشماسي بيزه دَيَرلي بيلگي وئرير و يقين کي يوْلداشلار اوْنو اوْخويوبلار و هابئله آراشديريجي قلمداشيميز موٍهنديس اسدالله اميري­نين ده توْپلاديغي»حکيم تيليم خان ديواني»کيتابيني اوْخويوب يايماغيميز بوينوموزدا وظيفه­دير.  

سؤزوٍمون سونوندا ساوا خالقينا، مَرَغئي ضييالي­لارينا و تيليم­خاني بو گوٍنه گتيريب چيٌخارانلارا ساغ اول دئييب و يوْللاري­نين داواملي اوْلماغيني آرزولاييرام.  

28/4/1386- اکبر صالحي(قاداش)

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: