مطالبی در خصوص فرهنگ و گردشگری استان قم

بی شک پرجاذبه ترین بخش مذهبی قم وجود اماکن متبرکه بارگاه حضرت معصومه( سلام الله علیها) و مسجد جمکران میباشد. در کنار جاذبه های مذهبی، شهر و استان قم دارای جاذبه های کثیر فرهنگی نیز میباشد که به بخشی از آنها اشاره میشود:

۱– موسیقی و ادبیات: موسیقی بومی قم را موسیقی آشیقی تشکیل میدهد. هم اکنون چهار استریو در قم در بخش موسیقی آشیقی فعالیت مینمایند: استریو خیام- استریو ائل سئون(شباهنگ- دو شعبه) و استریو عشایر. آشیقهای مشهوری نیز با استریوهای مذکور همکاری مینمایند. شهر قم موطن بسیاری از شعرا و نویسندگان ترک زبان نیز میباشد.

۲- اماکن تاریخی و گردشگری قم

آرامگاه هاى تاريخى

آرامگاه فتحعلى شاه: در قسمت شمالی صحن عتيق قرار دارد و در زمان وى احداث و تزئين شده است . ( 1245 ﻫ.. ق )

آرامگاه محمد شاه: در ضلع غربی صحن عتيق و در ورودی مسجد بالاسر واقع شده است .

آرامگاه مستوفى: در ضلع شمال شرقی صحن عتيق ، قرار گرفته است . اصل بنای اين آرامگاه که مربوط به پدر مستوفی الممالک می باشد ، از شاه بيگم صفوی است و در سال 1345 ﻫ . ق به دست فتحعلی شاه تعمير و تزئين شده است .

مقبره مهد عليا: کمی آن سوتر از آرمگاه محمد شاه قرار گرفته است.

آرامگاه شاه عباس دوم: در جنوب غربی حرم واقع شده و از لحاظ معماری داری جلوه ای جالب و زيبا است .

آرامگاه شاه سليمان و شاه صفى: در محل موزه آستانه قرار گرفته است . در داخل اين بنا کتيبه ای به تاريخ 1107 ﻫ . ق باقی مانده است .

آرامگاه على بن بابويه: متعلق به پدر شيخ صدوق متوفی 329 ﻫ . ق بوده و در خيابان ارم مقابل شيخان واقع شده است .

مقابر گنبد سبز: اين مجموعه که در انتهای خيابان چهارمردان واقع شده است حاوی سه گنبد به شرح زير است :

1. گنبد اول: جنوبی ترين گنبد باغ محسوب می شود و مربوط است به مقبره خواجه اصيل الدين که نيای بزرگ خاندان صفی می باشد . فرزند خواجه اصيل الدين ، به نام خواجه علی اصيل نيز در اين مقبره مدفون است .

2. گنبد دوم: مقبره خواجه علی صفی می باشد . ساير مقابر موجود تحت اين گنبد عبارتند از :

الف : مقبره خواجه جمال الدين

ب : امير جلال الدين

ج : خواجه عماد الدين محمود قمی

3. گنبد سوم: صاحب اين مقبره به علت تخريب کتيبه تاريخی آن ناشناخته می باشد .

آرامگاه پروين اعتصامى: اين شاعر نامدار که يکی از سرآمدان شعر معاصر است ، در سال 1330 ش در سن 35 سالگی درگذشت و در يکی از حجره های صحن جديد حرم مطهر به خاک سپرده شد .

****************************************

خانه هاى قديمى استان قم

بيت النور: در محله ميدان مير واقع در خيابان عمارياسر يكى ازمدارس علميه قم به نام مدرسه مباركه ستيه واقع است كه حضرت فاطمه معصومه (س) در دوران اقامتشان درقم – يعنى در فاصله ورود تا وفاتشان – در اين مكان كه همان منزل موسى بن خزرج بوده به سر مى برده اند و دوران هفده روزه نقاهت وبيمارى خود را در آن جا گذرانيده اند و براى ايشان در آن مكان محرابى است كه درآن عبادت مى كرده اند و اكنون محّل زيارت زائران است .

خانه حضرت امام خمينى (ره): منزل حضرت امام خمينى (ره) واقع در محله يخچال قاضى قم ، خيابان معلم ، با ساختمانى دواشكوبه شامل زيرزمين و طبقه همكف است . حياط ساختمان در قسمت جنوبى قرار گرفته و در جهت هاى شمال شرقى آن فضا هاى سرپوشيده قرار دارند . استقرار فضا ها به گونه اى است كه پلكان ميانى ، ساختمان را به دو بخش بيرونى ( درب شرق ) اندرونى و ( درب غرب ) تقسيم مى كند . تالار سمت شرقى محل جلسات و مراجعات حضرت امام (ره) در دهه هاى گذشته بوده است . از شواهد ساختمانى و معمارى بنا پيداست كه تاريخ ساخت آن اوايل قرن حاضر است . اين ساختمان در حدود سال 1335 توسط حضرت امام خمينى (ره) خريدارى و تا سال 1343 توسط معظم له مورد استفاده بوده است . هم اكنون نيز به عنوان يادمان تبرك شده از حضرت امام خمينى (ره) روزانه بازديدكنندگان فراوانى از سراسر جهان دارد . همچنين مراسم مذهبى در مناسبت هاى مختلف در آن برگزار مى شود .

خانه حاج قلى خان: اين بنا متعلق به اواخر دوره قاجار بوده و بيش از 120 سال قدمت دارد و امروزه محل اداره ميراث فرهنگی می باشد .

خان زند ( حاج على خان ): اين خانه در جنب خانه حاج قلی خان واقع شده است و خصوصياتی مشابه آن را دارا می باشد . اين خانه دارای سه بخش شاه نشين تابستانی ، شاه نشين زمستانی و بخش مربوط به خدمه می باشد .

خانه ملا صدرا: اين خانه در غرب روستای کهک و در محله چال حمام ، واقع شده است . اين خانه مربوط به دوره صفويه بوده و امروزه قسمت عمده آن تخريب شده و فقط اتاقی از آن ، باقی مانده است .

****************************************

پل هاى قديمى

پل حوض سلطان: اين پل در سال 1262 ﻫ . ق و به دستور علی اصغر خان اتابک بر روی رود مسيله ساخته شده است .

پل دلاک: اين پل 153 متر طول و 6 متر عرض و 18 دهانه داشته و در زمان صفويه بر روی رود ( قره سو ) زده شده است .

پل عسگر آباد: اين پل در کنار کاروانسرای عسگر آباد و در 21 کيلومتری شمال قم جاده علی آباد ـ منظريه بر روی رودخانه قمرود ساخته شده است .

پل شکسته: اين پل در شرق پل دلاک و در معبری بسيار قديمی که اصفهان را به ری متصل می کرده واقع شده است .

پل کاج: اين پل با 245 متر طول و 13 دهانه در دوران صفويه و در مسير ورامين – قم ساخته شده است . فاصله اين پل و پل دلاک ، 6 کيلومتر است .

پل کنار گرد: اين پل در دوران صفوی بر روی رودخانه قره سو و در 10 کيلومتری جنوب کنار گرد احداث شده است و دارای 12 دهانه به صورت قرينه می باشد .

****************************************

قلعه های قديمی استان قم

قلعه سام آباد: اين قلعه 76 متر طول و عرض دارد و در چند کيلومتری روستای قمرود واقع شده است . آثار اين قلعه هنوز پای برجاست .

قلعه قرمز: اين قلعه دارای 115 متر طول و 112 متر عرض می باشد . در شمال کاروانسرای حوض سلطان ، به وسيله خشت و با اهداف نظامی ساخته شده است .

قلعه قمرود: قمرود دارای دو قلعه می باشد که يکی از آن ها قديمی و مربوط به دوران صفوی و ديگری جديد بوده و به دست مهندس الممالک ساخته شده است .

قلعه گلى: اين قلعه در شمال شرقی روستای محمد آباد کاج و در کنار قلعه سنگی محمد آباد ديده می شود . آثار اين قلعه ، حکايت از آن دارد که اين بنا پيش از اسلام نيز وجود داشته است .

از ديگر قلعه های بازمانده استان قم ، می توان به موارد زير اشاره کرد :

قعله زار بلاغ : درگردنه علی آباد

قعله طغرود : در روستای طغرود

قلعه جمکران : در روستای جمکران

قلعه جک : در روستای نويس

قلعه سيرو : در بخش کهک

قلعه قنبر علی : در شرق روستای قمرود

قلعه وتوس کهندان : در بخش خلجستان

شيرين قلعه : در جنوب شرقی قمرود

قلعه ملک آباد : در شرق روستای قمرود

قيز قلعه سی جمکران : در سمت جنوب باخترى جمكران قلعه بزرگى بر روى يكى از مرتفع ترين نقاط مجموعه كوه هاى اين منطقه قرار گرفته كه به قيز قلعه سى شهرت دارد و مابين شهر قم و روستاى جمكران قرار گرفته است. خصوصيات بارز قلعه هاى موجود دررشته كوه هاى البرز دراين قلعه مشخص است. نوع معمارى، مصالح و تكه سفال هاى سطحى اطراف قلعه نشانگر تاريخ قرن ۷و ۸ است ولى آثارى نيز وجود دارند كه مى توانند به دوره هاى قديمى تر مربوط شوند. به عنوان نمونه يك بناى گنبدى شكل برروى تپه شمالى وجود دارد كه يادآور معمارى قبل از اسلام است. باتوجه به شرايط و موقعيت خاص قلعه در منطقه؛ مى توان تصور كرد كه دوره حيات آن بسيار طولانى بوده است. بديهى است قلعه ياد شده در دوره تاريخى مورد استفاده بوده و شواهدى از استقرار دوره تاريخى قابل مطالعه است. اغلب دژهاى كوهستانى رشته البرز در نقاطى ساخته شده اند كه تسلطى برجلگه هاكه مراكز اصلى شهرنشينى است، نداشته اند و اغلب رشته كوهى حدفاصل ميان دژنشينان و شهرنشينان بوده است. در مورد اين قلعه نيز مى توان تصورنمود كه نزديك ترين منطقه مسكونى در جلگه هاى اطراف جمكران كنونى قرار داشته است. داخل باروى اصلى دژ اتاق هاى متعدد براى دژنشينان و بناهايى براى انبار ساخته شده كه مانند ديگر قلعه هاى كوهستانى ايران و برخلاف قلعه هاى جلگه اى شكل هندسى منظمى ندارند. آب بيشتر دژهاى كوهستانى از آب باران و برف را به آب انبارها هدايت مى كرده  است.

****************************************

مکان های تاریخی استان قم

تپه صرم: تپه صرم درحدود 15 كیلومتری جنوب شرقی جاده كاشان در بخش كهك حد فاصل میان راه روستای خورآباد و صرم قراردارد . این تپه پشته ای طبیعی از رسوبات شنی به طول 192 ، عرض 115 و ارتفاع 60/5 متر است كه نزدیك محوطه استقراری شمشیرگاه قرار دارد .

قره تپه قمرود: قره تپه قم رود در ۲۳ كيلومترى شمال شرقی استان قم و حدود ۵/۱ كيلومترى جنوب غربی دهستان قم رود و در فاصله۲۰۰ مترى جنوب جاده آسفالته قم رود به قم واقع شده است. قره تپه با شكل مدور بر روى پشته اى طبيعى قرار گرفته و در ميان مزارع سبز و خرم محصور شده است. براساس شواهد موجود، نخستين استقرار دردشت قم رود به هزاره ششم پيش از ميلاد يا هشت هزار سال پيش مربوط است. اين زندگى حدود دو هزار سال ادامه يافته و در ميانه هزاره چهارم بر اثر سيل مهيبى به زير آب رفته و اهالى به سمت غرب به سمت البرز مهاجرت كرده اند و تا هزاره هاظاهراً سمت خاور قم رود خالى از سكنه بوده است ولى از اواخر دوره ساسانى دوباره مسكونى شده است.
قره تپه اكنون طى سه مرحله مورد كاوش قرار گرفته و طى اين سه مرحله هفت لايه فرهنگى شناسايى شده كه هر دوره با دوره قبل متفاوت است. آثار به دست آمده، شامل بقاياى معمارى با ارزش و تعدادى ظروف سفالين است كه با آثار سيلك كاشان و چشمه على دامغان قابل مقايسه است. قدمت آثار به دست آمده در اين تپه به ۶۴۰۰ سال پيش مى رسد. ابعاد آن ۱۱*۲۷۵*۳۲۰ متر و مصالح آن از خشت، گل، آجر و اندود كاهگل و گچ است.
از ديگر كتيبه هاو تپه هاى باستانى اين شهر مى توان به تپه قلعه مبارك آباد، تپه گبرى روستاى قاضى پايين اشاره كرد.

موزه آستانه مقدسه: موزه آستانه مقدسه يكى از ذخاير مهم و ارزشمند تاريخى و هنرى ميهن اسلامى ما محسوب مى گردد و به عنوان تنها موزه استان قم از اهميت ويژه اى برخوردار است. موزه آستانه مقدسه از بين 125 موزه موجود در كشور، يكى از قديمى ترين آن ها محسوب مى شود كه در آبان ماه سال 1314 شمسى در محوطه داخلى حرم مطهر و محل فعلى مسجد شهيد مطهرى تأسيس گرديد. فعاليت اين موزه تا حدود دى ماه سال 1353 ادامه يافت و از آن تاريخ تا سال 1361 به دلايل متعدد (از جمله لزوم گسترش فضاى جانبى موزه و احداث ساختمان فعلى) فعاليت موزه متوقف شد.

ساختمان كنونى موزه كه در ميدان آستانه واقع است، بعد از پيروزى انقلاب اسلامى در فروردين ماه سال 1361 احداث شد كه ابتدا با مساحتى حدود 500 متر مربع فعاليت داشت، ولى درسال 1371 در زمان توليت حضرت آيت الله مسعودى زيرزمين موزه نيز راه اندازى شد كه مجموعاً ساخت آن به يك هزار متر مربع افزايش يافت. فضاى فعلى موزه جوابگوى نياز نيست و به همين دليل در طرح جامع توسعه حرم مطهر، پيشنهاد تأسيس موزه اى بزرگ در چندين طبقه و همراه با امكانات و تجهيزات لازم ارائه شده است .

مدرسه فيضيه: مدرسه فيضيه يكى از پرآوازه ترين حوزه هاى علوم دينى در جهان است. اين مدرسه از نيمه اول قرن سيزدهم هجرى جايگزين بناى «مدرسه آستانه»شده وبه اعتبار متون معتبر تاريخى از اواسط قرن ششم هجرى قمرى وجود داشت. اين مدرسه داراى چهار ايوان است و در دو طبقه با 40 حجره تحتانى متعلق به عصر قاجار و 40 حجره فوقانى متعلق به قرن چهاردهم هجرى قمرى است كه با هدايت حضرت آيت الله حائرى يزدى (ره) برفراز حجره هاى پيشين در گرداگرد حياط مركزى بنا شد. قديمى ترين بخش مدرسه، ايوان جنوبى آن است با تاريخ 929 هجرى قمرى، كه مزين به كاشى كارى هاى زيباى معرق است. اين ايوان طرف قبله و متصل به حرم مطهر است و سر در صحن عتيق حضرت فاطمه معصومه (س) از طرف فيضيه محسوب مى شود .

****************************************

بازار های تاریخی استان قم

بازار تيمچه قم: تيمچه قم در جبهه شمالى راسته بازار قم واقع شده است و از آثار ارزشمند هنر معمارى دوران اسلامى ايران محسوب مى شود كه به دست هنرمند برجسته عصر ناصرى استاد » حسن قمى » در سال 1301 هجرى قمرى طراحى و اجرا شده است .

بانى اين بناى عظيم مرحوم حاج سيد محمود طباطبايى تاجر بزرگ قم و پدر مرحوم حاج آقا حسين طباطبايى قمى بوده است . تيمچه بزرگ قم با دو ورودى به بازار نو ، شامل سه گنبد و دو نيم گنبد است و قسمت مركزى آن با دهانه 15 متر و ارتفاعى به همين اندازه در طول 28 متر بدون ستون امتداد مى يابد . اين گنبد از نوع عرقچينى ، ولى پوشش زيرين ( آهيانه ) آن شمسه كارى با اسلوب رسمى بندى و يزدى بندى است . تيمچه در مجموع داراى 20 حجره تحتانى و 12 غرفه فوقانى است و در گذشته مزين به در ها و پنجره هاى زيباى ارسى گره سازى شده بوده ولى متأسفانه امروزه فقط نمونه هايى از آن باقى مانده است .

بازار قم: اين بازار با مجموعه ای از راسته ، چهار سوق ، سرا و تيمچه ، جزئی از بافت قديمی شهر است . در ابتدا بخش وسيعی از بازار قم در کنار مسجد جامع بنا شده و به مرور زمان و به تبع ضرورت های زمان بخش هائی به آن اضافه شده است . در گذشته ، بازار به صورت راسته بوده ولی امروزه دو بخش بازار نو و بازار کهنه از هم جدا می باشند .

بازار کهنه: اين بازار از محدوده پامنار آغاز و به ميدان کهنه ختم می شود . طول اين بازار ، حدود هزار متر است . از آثار موجود در اين بازار می توان به موارد زير اشاره کرد :

1. سر در مدرسه رضويه

2. مسجد صابونی ها

3. مسجد چهلستون

4. ايوان و منار های بازمانده از مدرسه غياثيه

بازار نو: اين بازار در راستای بازار کهنه به طول يک کيلومتر و عرض 6 متر تا سه راهی بازار ( تقاطع خيابان ارم – طالقانی ) ادامه دارد .

از آثار موجود در راسته بازار نو ، می توان به سراهای آن ، حمام حاج عسگرخان و تيمچه بزرگ ، نام برد .

سرا های پيرامون راسته بازار نو عبارتند از: سرای صدر اعظم ، سرای همدانيه ، سرای حاج عسگر خان ، سرای شين و سرای حاج عباس قلی .

تيمچه بزرگ قم: اين تيمچه که بازمانده سه تيمچه موجود در قم می باشد در سال 1301 ﻫ . ق به دست هنرمند برجسته » حسن قمی » و تحت نظر حاج سيد محمود طباطبائی ، ساخته شده است . اين بنای دو طبقه دارای سه گنبد ، دو نيم گنبد ، بيست حجره و دوازده غرفه فوقانی می باشد . از ويژگی های تيمچه می توان به معماری زيبا ، تجارت تک کالائی ، سکوت و آرامش آن اشاره کرد .

****************************************

کاروانسراهاى قديمى

کاروانسراى حوض سلطان ( رباط حوض سلطان ): اين کاروانسرا بنايی آجری بوده است که در دوره ناصرالدين شاه در جاده تهران – قم احداث شده و شامل قسمت های مختلفی از قبيل اصطبل ، آب انبار ، حمام ، تالار ، قهوه خانه و … بوده است . اين کاروانسرا عمر کوتاهی داشته و با ايجاد درياچه حوض سلطان راه عبور آن مسدود شده است .

کاروانسراى قلعه سنگى: اين بنا در 35 کيلومتری جاده قم – ری واقع شده و متعلق به سده های هفتم و هشتم هجری می باشد . اين کاروانسرا تا سال 1883 م مورد استفاده بوده است .

کاروانسراى على آباد: اين بنا هم زمان با از بين رفتن کاروانسرای حوض سلطان و احداث راه جديد تهران – قم ساخته شده است .

کاروانسراى منظريه: اين کاروانسرا در ابتدای راه ساوه است و با توجه به موقعيت آب و هوايی کويری ، از نظر بازرگانی اهميت ويژه ای دارد .

کاروانسراى دير: اين بنا بر روی خرابه های » دير الجص » ساخته شده و خيلی قديمی به نظر نمی رسد .

کاروانسراى دهکده طلب: اين کارونسرا در جاده قم – اراک و در شمال سلفچگان واقع شده و مربوط به دوره سلجوقی می باشد و تزئينات آن بر اثر فرسودگی از بين رفته است .

کاروانسراى آوه: در جنوب جاده قم ساوه واقع شده و مربوط به دوران سلجوقيان می باشد اين بنا هنوزه قابل تعمير و مرمت است .

کاروانسراى پاسنگان: متعلق به قرن 13 هجری است و در جاده قم – کاشان واقع می باشد .

کاروانسراى باقر آباد: در جاده قم – تهران ( علی آباد – منظريه ) واقع شده و متعلق به دوران قاجاريه است .

کاروانسراى اتابکى: در جاده قم – کاشان واقع شده و به دوره قاجاريه تعلق دارد .

کاروانسراى کنار گرد: اين کاروانسرا در جاده تهران – قم واقع شده و به دوره صفويه تعلق دارد .

کاروانسراى سفيد آب: در شرق درياچه نمک واقع شده و از آثار دوره های صفويه و قاجاريه می باشد .

کاروانسراى پل دلاک: اين کاروانسرا در جاده قم – تهران و در 19 فرسخی تهران واقع شده و منسوب به دوره کريم خان زند می باشد .

کاروانسراى سنگى محمد آباد: اين کاروانسرا با مساحت 12610 متر در 50 کيلومتری شمال شرقی قم واقع شده است . در ساخت اين بنا که از سده های پنجم و ششم می باشد از سنگ های کوه ، استفاده شده است .

کاروانسراى حسن آباد: اين کاروانسرای چهار ايوانی بنايی خشتی و متعلق به دوره قاجار است و در مکانی بسيار با صفا قرار دارد .

کاروانسراى عباس آباد – سياه کوه: اين کاروانسرا چهار ايوانی که از سنگ و آجر ساخته شده است متعلق به دوره صفوی است و در جاده ری – ورامين قرار دارد .

از ديگر کاروانسراهاى استان می توان به موارد زير اشاره کرد :

– کاروانسراى صدريى : ابتدای جاده گازران ( قاجاری )

– کاروانسراى سنگى کوه نمک : جاده گازران ( سلجوقی )

– کاروانسراى عسگر آباد : جاده قديم قم – تهران ( قاجاری )

– کاروانسراى صدر آباد : جاده قم ( قاجاری )

منابع: http://www.vefagh.co.ir و http://www.abrarnews.com

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: